Ermənistanda prezident seçkilərinin nəticələri barədəPrevious Article
Abxaziya dəmir yolu problemi: Gürcüstanın strateji maraqları və reallıqlarNext Article
Breaking News

Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi

Dağlıq Qarabağ probleminin həll edilməsində Türkiyənin rolu

Line Spacing+- AFont Size+- Print This Article
Dağlıq Qarabağ probleminin həll edilməsində Türkiyənin rolu

Hatəm Cabbarlı, siyasi eləmlər doktoru

25 fevral 2013-ci il 

Dağlıq Qarabağ probleminin həll edilməsində Türkiyənin özünəməxsus yeri və rolu vardır. 1992-ci ilmart ayında Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Minsk qrubu yaradıldıqdaAzərbaycan və Türkiyənin israrlarına baxmayaraq həmsədr dövlətlərin və Ermənistanın razılığı olmadığı üçün Türkiyə həmsədr ölkələr qrubuna daxil edilmədi. Digər həmsdər dövlətlərə (Rusiya, Fransa və ABŞ) nəzər yetirdikdə heç birinin Ermənistan ilə sərhəddi olmadığı, yəni, bu ölkə ilə coğrafi olaraq təmaslarının olmadığı anlaşılmaqdadır. Bu dövlətlərin Ermənistana siyasi və maliyyə dəstəyindən başqa heç bir təsiri yoxdur. 20 ildir Minsk grubunun vasitəçilik təşəbbüsləri də nəticəsiz qalıb və problem həll edilməyib. Problemin həll edilməməsindən isə siyasi, təhlükəsilzik və sosial-iqtisadi baxımdan ən çox Ermənistanın əziyyət çəkdiyi məlum olur.

Ermənistan müstəqilliyini elan etdikdən sonra Türkiyəyə yönəlik düşmanca siyasətinə davam etməsinə baxmayaraq, Türkiyə hər zaman bu ölkə ilə münasibətlərin qurulması və inkişaf etdirilməsində maraqlı olmuşdur. Ancaq Ermənistanın beynəlxalq aləmdə qondarma soyqırımı təbliğatına davam etməsi, Türkiyənin ərazi bütövlüyünü təsdiq edən Kars və Moskva müqavilələrini tanımaması, Müstəqillik Bəyannaməsinin 11-ci maddəsində “Ermənistan Respublikası 1915-ci ildə Qərbi Ermənistanda təşkil edilən erməni soyqırımınının beynəlxalq aləmdə tanınmasına çalışmaqdadır.” ifadəsinin yer alması, Ermənistan dövlət başçılarının mütəmadi olaraq Türkiyəni təhdid etmələri və başqa səbəblərə görə tərəflər arasında diplomatik münasibətlər qurulmamışdır.

Ermənistan Rusiya, Fransa və ABŞ-ın siyasi təsir dairəsindən uzaqlaşıb məntiqli xarici və təhlükəsizlik siyasəti həyata keçirə bilsəydi, Dağlıq Qarabağ problemi həll olunar və Türkiyə ilə münasibətlərini qaydaya salaraq iqtisadi, siyasi, sosial və təhlükəsizlik problemlərini əhəmiyyətli dərəcədə həll edə bilərdi.

Beynəlxalq aləmdə qırılma nöqtələri yaşandığı zaman dövlətlər müxtəlif səpkidə təhdid və fürsətlərlə qarşılaşır. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan üçün də Türkiyə ilə münasibətlərində fürsət və təhdid ünsürü ortaya çıxdı. Əslində Ermənistan üçün Türkiyə real bir təhdid ünsürü deyildi. Bu son 100 ildə erməni xalqının psixolojik baxımdan türk düşmanlığı ilə bəslənməsinin nəticəsi idi. Belə ki, daha Sovet İttifaqı dağılmadan Türkiyənin Moskvadakı səfiri Volkan Vural Ermənistanı ziyarət etmiş və ehtimal olunan müstəqillik sonrası Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin konturlarının müəyyənləşdirilməsi üçün dövlət rəsmiləri ilə görüşmüşdü. Ermənistanın dövlət adamları müstəqillik Türkiyənin bu təklifini nəzərə alaraq, 100 illik təbliğatın təsirindən uzaqlaşaraq məntiqli düşünüb qərar verməkdən aciz qaldılar. Nəticə etibarı ilə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər bu günə qədər qurulmamışdır.

Hürriyyət qəzetinin verdiyi məlumata görə, Türkiyə 2012-ci ilin noyabr ayında Minsk grubu həmsədr dövlətlərinə Ermənistanın da yer alacağı Avropa və Asiyanı birləşdirəcək nəqliyyat layihəsini təqdim etmişdir. Türkiyə tərəfindən verilən məlumata görə, bu layihə Ermənistanın Qarabağın ətrafında işğal etdiyi yeddi rayonun geri qaytarılmasından sonra sülhü daha da möhkəmləndirək məqsədi ilə həyata keçiriləcəkdir. Türk diplomatı Türkiyə-Ermənistan və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin qaydaya salınmasının zərurətini vurğulayıb. Mənbəyə görə, Türk hökuməti bu barədə Azərbaycana məlumat verib və Azərbaycan bu şərtlər daxilində Ermənistanın bu layihədə iştirakına etiraz etmir.

Layihə iki hissədən ibarətdir. Birinci mərhələdə Türkiyə-Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya dəmir yolu nəqliyyatını birləşdirmək nəzərdə tutulur. Kars-Tiflis-Bakı dəmir yolu açıldıqdan sonra Ermənistanın Azərbaycan ilə razılığa gələcəyi təqdirdə, Türkiyə Ermənistan ilə sərhədləri və dəmir yolunu açacaqdır. Dəmir yolu açıldıqdan sonra Türkiyə və Ermənistan arasında yeni avtomobil nəqliyyatı yolunun inşası nəzərdə tutulur.

Layihənin ikinci hissəsində isə Marmara layihəsi başa çatdıqdan sonra London-Pekin dəmir yolu xətti ilə Asiya və Avropa arasında dəmir yolu nəqliyyatı təmin edilmiş olacaqdır. Ermənistan da Kars-Tiflis-Bakı dəmir yolu xətti ilə bu layihəyə qoşula bilər.

Mənbə Azərbaycanın bu şərtlərlə Ermənistanın layihədə iştirak etməsinə razılıq verdiyini bildirsə də, Ermənistanın bu layihəyə münasibətinin necə olduğu haqqında məlumatları olmadığını və həmsədr dövlətlərdən Ermənistanın mövqeyinə açıqlıq gətirmələrini gözlədiklərini vurğulamışdır.

Bu layihədən başqa Ermənistan Azərbaycan ilə sülh danışıqlarına başlayaraq konkret addımlar atarsa, bu layihələrdən başqa digər layihələrdə də iştirak edə bilər. Bu layihələrdən biri də Trabzon limanından Ermənistanın istifadə etməsidir. Bununla Ermənistan beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə daha ucuz və rahat şəkildə çıxış əldə edə bilər. Ermənistan işğal altında saxladığı yeddi rayondan çıxarsa, Azərbaycan üzərindən Rusiya ilə də dəmir yolu nəqliyyatından istifadə etmək fürsətini əldə edəcəkdir. Bütün bunlardan başqa Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh təmin edilərsə, Ermənistan Azərbaycanın enerji mənbələrindən və tranzit xətlərindən istifadə edə bilər ki, bu da enerji sahəsində ciddi problemlərlə qarşılaşan Ermənistanın yükünü xeyli azaltmış olar və hətta Ermənistan bundan pul qazana bilər. Regional və beynəlxalq əhəmiyyətli belə projelerdən bir neçəsini sadalamaq olar. Amma əsas məsələ Ermənistan dövlət adamlarının siyasi iradə nümayiş etdirərək işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarından geri çəkilməyə qərar verməsidir. Ermənistan dövlət adamlarının Rusiyanın orbitindən uzaqlaşaraq belə bir qərar verməsi hələlik mümkün görünməsə də, belə bir şərait yaranarsa, bu sadəcə Türkiyə-Ermənistan və Azərbaycan-Ermənistan arasında deyil, eyni zamanda region və beynəlxalq aləmdə təhlükəsizliyin təmin olunmasına imkan yaradar. Ermənistan da bir çox iqtisadi, siyasi və sosial problemlərini həlledərək regionun bütünləşməsi prosesində yer ala bilər.

0 Comments

No Comments This Article Has No Comments Yet

Sorry, either someone took all the comments and ran away or no one left any in the first place !

But You can be first to leave a comment !

Leave Your Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Bey. münasibətlər

Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Türkiyənin Məhməd Akif Ərsoy və Isparta Tətbiqi Elmlər Universitetində “Ermənistanın işğalçılıq siyasəti: region və beynəlxalq təhlükəsizlik problemləri” adlı sempozium təşkil edəcək

Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Türkiyənin Məhməd Akif Ərsoy və Isparta Tətbiqi Elmlər Universitetində “Ermənistanın işğalçılıq siyasəti: region və beynəlxalq təhlükəsizlik problemləri” adlı sempozium təşkil edəcək   0

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının 2019-cu il 1-ci qrant müsabiqəsinin nəticələrinə görə Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Türkiyənin Burdur şəhərində yerləşən Məhməd Akif Ərsoy və [...]


Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Son Xəbərlər

Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Türkiyənin Məhməd Akif Ərsoy və Isparta Tətbiqi Elmlər Universitetində “Ermənistanın işğalçılıq siyasəti: region və beynəlxalq təhlükəsizlik problemləri” adlı sempozium təşkil edəcək

Avrasiya Təhlükəsizlik və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Türkiyənin Məhməd Akif Ərsoy və Isparta Tətbiqi Elmlər Universitetində “Ermənistanın işğalçılıq siyasəti: region və beynəlxalq təhlükəsizlik problemləri” adlı sempozium təşkil edəcək   0

read more
Sokaklardan İktidara: Paşinyan Hükümeti

Sokaklardan İktidara: Paşinyan Hükümeti   0

read more
Uşaqların əyləncə hüquqları

Uşaqların əyləncə hüquqları   0

read more
Uşaq hüquqlarının məkana və zamana görə formalaşması

Uşaq hüquqlarının məkana və zamana görə formalaşması   0

read more
Uşağın yaş-inkişaf xüsusiyyətləri və təbii hüquqlarının əsasları

Uşağın yaş-inkişaf xüsusiyyətləri və təbii hüquqlarının əsasları   0

read more
Uşaq hüquqlarının fəlsəfi əsasları

Uşaq hüquqlarının fəlsəfi əsasları   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından  Altıncı     yazı	  Uşaq hüquqlarının fəlsəfəsi

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından Altıncı yazı Uşaq hüquqlarının fəlsəfəsi   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından  Beşinci  yazı  Uşaq hüquqlarının fəlsəfəsi

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından Beşinci yazı Uşaq hüquqlarının fəlsəfəsi   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları   Dördüncü yazı

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları Dördüncü yazı   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının  əsasları

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları   0

read more
Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları

Hüquq fəlsəfəsi seriyasından İnsan hüquqlarının əsasları   0

read more
Ermənistanın KİV-də Azərbaycanla bağlı verilən informasiyaların monitorinqi

Ermənistanın KİV-də Azərbaycanla bağlı verilən informasiyaların monitorinqi   0

read more
Fransa-Dağlıq Qarabağ problemi: vasitəçiyin iflası

Fransa-Dağlıq Qarabağ problemi: vasitəçiyin iflası   0

read more
Qondarma DQR-in tanınması: Nalbandyanın bəyanatı barədə

Qondarma DQR-in tanınması: Nalbandyanın bəyanatı barədə   0

read more
Lapşin, Dilqəm, Şahbaz: insan haqları bəşəridirmi? 

Lapşin, Dilqəm, Şahbaz: insan haqları bəşəridirmi?    0

read more
Liparityanın xatirələrində Qarabağ müzakirələri 

Liparityanın xatirələrində Qarabağ müzakirələri    0

read more
Coğrafiyaçı Sərkisyan və ekoloq Abraamyanın “çay” söhbəti 

Coğrafiyaçı Sərkisyan və ekoloq Abraamyanın “çay” söhbəti    0

read more
Ermənistanın miqrasiya problemi: ermənilər niyə köçür?

Ermənistanın miqrasiya problemi: ermənilər niyə köçür?   0

read more
Ermənistanda parlament seçkiləri ərəfəsində yeni dinamiklər, Çarukyan geri dönür?

Ermənistanda parlament seçkiləri ərəfəsində yeni dinamiklər, Çarukyan geri dönür?   0

read more

Arxiv

Yanvar 2020
Be Ça Ç Ca C Şb B
« Avq    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031